Boundaries | කාන්තාවක් විදිහට සමාජයේ ජීවත් වෙද්දී අපිට නිතරම අහන්න ලැබෙන දෙයක් තමයි “නම්යශීලී වෙන්න” කියන එක. ගෙදර දොරේ වැඩ කටයුතු, රැකියා ස්ථානයේ වගකීම් වගේම යාළු මිත්රකම් මැද අනිත් අයගේ ඉල්ලීම්වලට “බැහැ” කියන්න අපිට ලොකු අපහසුවක් දැනෙනවා. බොහෝ වෙලාවට අපිට හිතෙන්නේ “නැහැ” කිව්වොත් අනිත් අය අපේ ගැන වැරදියට හිතයි, නැත්නම් අපි ආත්මාර්ථකාමී කියලා ලේබල් වෙයි කියලා. නමුත් මේ පුරුද්ද ඔබේ මානසික සෞඛ්යයට කොයි වගේ බලපෑමක් කරනවාද කියලා ඔබ කවදා හරි හිතලා තියෙනවාද?
මානසික සෞඛ්ය විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ නිරෝගී ජීවිතයකට පැහැදිලි Boundaries පවත්වා ගැනීම අත්යවශ්ය බවයි. අද අපි කතා කරන්නේ “බැහැ” කීමට ඇති අකමැත්ත ඔබේ ජීවිතයට බලපාන ආකාරය සහ ඉන් මිදෙන්නේ කෙසේද යන්න ගැනයි.
ඇයි අපිට “බැහැ” කියන්න මෙච්චර අමාරු?
කුඩා කාලයේ සිටම ගැහැණු ළමයින්ව හුරු කරන්නේ “අනිත් අයව සතුටු කරන” (People Pleasing) චරිතයක් වෙන්නයි. කීකරු වීම, අනුන් වෙනුවෙන් කැපවීම වැනි ගුණාංග උත්කර්ෂයට නැංවීම නිසා වැඩුණු පසුවත් තමන්ගේ අවශ්යතාවලට වඩා අනුන්ගේ අවශ්යතාවලට මුල් තැන දීමට කාන්තාවන් පෙළඹෙනවා. මෙන්න මේ නිසාම තමන්ගේ පෞද්ගලික සීමාවන් හඳුනා ගැනීමට සහ ඒවා ආරක්ෂා කර ගැනීමට ඔවුන් අපොහොසත් වෙනවා.
මේ නිසා මානසික සෞඛ්යයට සිදුවන බලපෑම
ප්රතික්ෂේප කිරීමට ඇති බිය නිසා හැම දෙයකටම “ඔව්” කීමෙන් දිගුකාලීනව ඇතිවන මානසික ගැටලු කිහිපයක් මෙන්න:
1. අධික මානසික ආතතිය සහ තෙහෙට්ටුව (Burnout)
ඔබේ ශක්තියට වඩා වැඩි වගකීම් ප්රමාණයක් භාර ගැනීම නිසා ඔබ කායිකව වගේම මානසිකවත් දැඩි ලෙස වෙහෙසට පත් වෙනවා. නිසි සීමාවන් නොමැති වූ විට විවේක ගැනීමට ඇති කාලය පවා අනුන් වෙනුවෙන් වැය කිරීමට සිදු වීමෙන් මානසික ආතතිය (Stress) ඉහළ යනවා.
2. අමනාපය සහ කලකිරීම (Resentment)
ඔබ අකමැත්තෙන් වුවත් යම් දෙයකට එකඟ වූ විට, කාලයත් සමඟ එම පුද්ගලයා කෙරෙහි හෝ එම කාර්යය කෙරෙහි ඔබේ සිතේ අමනාපයක් ඇති වෙනවා. “ඇයි මට විතරක් මෙහෙම වෙන්නේ?” යන හැඟීම ඇතිවන්නේ ඔබට ශක්තිමත් සීමාවන් නොමැති නිසයි.
3. ආත්ම අභිමානය (Self-esteem) පිරිහීම
සෑම විටම අනුන්ගේ වුවමනාවන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින විට, ඔබේම වටිනාකම ඔබට අමතක වී යනවා. තමන්ගේ අභිමතය පරිදි තීරණයක් ගැනීමට නොහැකි වීම නිසා තමන් ගැන ඇති විශ්වාසය හීන වී යනවා.
Boundaries පවත්වා ගැනීම වැදගත් ඇයි?
Boundaries කියන්නේ ඔබ වටා ඉදි කරගන්නා තාප්පයක් නෙවෙයි. එය ඔබව සහ ඔබේ මානසික සුවය ආරක්ෂා කරගන්නා මාලිමාවක් වැනියි. ඔබ කාට හරි “බැහැ” කියද්දී, ඇත්තටම ඔබ කරන්නේ ඔබේ කාලයට සහ ශක්තියට වටිනාකමක් එකතු කිරීමයි. නිසි ලෙස සීමාවන් හඳුනාගත් කාන්තාවකට තම වෘත්තීය ජීවිතය සහ පෞද්ගලික ජීවිතය සමබරව (Work-life balance) පවත්වා ගැනීම ඉතා පහසුයි.
පැහැදිලි සීමාවන් පවතින විට:
- අනවශ්ය මානසික පීඩනය අඩු වේ.
- අන් අය සමඟ ඇති සබඳතා වඩාත් විනිවිද පෙනෙන සහ නිරෝගී වේ.
- තමන්ගේ අරමුණු කරා යාමට වැඩි කාලයක් ඉතිරි වේ.
“බැහැ” කියන්න පුරුදු වෙන්නේ කොහොමද?
මෙය එක රැයකින් කළ හැකි දෙයක් නෙවෙයි. ඒ සඳහා පුහුණුවක් අවශ්යයි. ඔබේ මානසික නිදහස වෙනුවෙන් සීමාවන් ගොඩනගා ගැනීමට මේ පියවර අනුගමනය කරන්න:
1. ඔබේ සීමාවන් හඳුනා ගන්න
මුලින්ම ඔබට කළ හැකි සහ කළ නොහැකි දේ ගැන අවබෝධයක් ලබා ගන්න. ඔබට අපහසුවක් දැනෙන, කේන්තියක් දැනෙන අවස්ථා මොනවාදැයි සටහන් කරගන්න. ඒ කියන්නේ එතනදී ඔබේ Boundaries උල්ලංඝනය වී ඇති බවයි.
2. කෙලින් කතා කරන්න
යම් දෙයකට අකමැති නම් එය පැහැදිලිව පවසන්න. “මට සමාවෙන්න, මේ වෙලාවේ මට ඒ වැඩේට උදව් කරන්න විදිහක් නැහැ” වැනි සරල වාක්යයකින් පටන් ගන්න. අනවශ්ය ලෙස දීර්ඝ විස්තර දීමට හෝ නිදහසට කරුණු කීමට අවශ්ය නැත. ඔබ ඔබේ සීමාවන් ගැන විශ්වාසයෙන් කතා කරන විට අන් අයද එයට ගරු කිරීමට ඉගෙන ගනු ඇත.
3. වරදකාරී හැඟීමෙන් මිදෙන්න
“බැහැ” කිව්වම හිතට දැනෙන වරදකාරී හැඟීම (Guilt) ස්වාභාවිකයි. නමුත් මතක තබා ගන්න, ඔබ “නැහැ” කියන්නේ අදාළ පුද්ගලයාට නෙවෙයි, එම ඉල්ලීමට පමණයි. ඔබේ මානසික සෞඛ්යය වෙනුවෙන් Boundaries පැනවීම ආත්මාර්ථකාමීත්වයක් නෙවෙයි, එය ආත්ම-අභිමානයයි.
4. කුඩාවට පටන් ගන්න
මුලින්ම ඉතා සුළු දේවල්වලින් ප්රතික්ෂේප කිරීමට හුරු වන්න. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ කාර්යබහුල වෙලාවක එන දුරකථන ඇමතුමකට “මම පස්සේ ගන්නම්” කීම වැනි දෙයකින් ඔබේ සීමාවන් පුහුණු කරන්න.
රැකියා ස්ථානයේදී සීමාවන් පවත්වා ගැනීම
බොහෝ රැකියා කරන කාන්තාවන් මුහුණ දෙන ගැටලුවක් තමයි නිල කාලයෙන් පසුවත් වැඩ කිරීමට සිදුවීම. මෙහිදී ඔබේ වෘත්තීය සීමාවන් පැහැදිලිව සටහන් කර තිබීම වැදගත්. නිවසට පැමිණි පසු රාජකාරි දුරකථන ඇමතුම්වලට පිළිතුරු නොදීම හෝ නිවාඩු දිනය තමන් වෙනුවෙන් වෙන් කර ගැනීම ඔබේ මානසික සුවයට ඉතා වැදගත් වේ. සීමාවන් නිසි ලෙස පවතින විට ඔබේ කාර්යක්ෂමතාවයද ඉහළ යයි.
සමාජය සහ සබඳතා
සබඳතාවලදී Boundaries නොමැති වීම නිසා බොහෝ විට කාන්තාවන් අපයෝජනයට හෝ සූරාකෑමට ලක්වීමේ ඉඩකඩ වැඩියි. ඔබ ආදරය කරන කෙනෙකුට වුවද “මට මේ දේ කරන්න බැහැ” හෝ “මට මේක අපහසුයි” කීමට ඇති අයිතිය ඔබ සතුයි. සැබෑ ලෙසම ඔබට ආදරය කරන කෙනෙකු ඔබේ සීමාවන් වලට සැමවිටම ගරු කරනු ඇත.
කාන්තාවක් වීම යනු සැමවිටම අන් අය වෙනුවෙන් දියවී යන ඉටිපන්දමක් වීම නොවේ. ඔබේ මානසික සෞඛ්යය රැක ගැනීම ඔබේ මූලිකම වගකීමයි. ශක්තිමත් Boundaries පවත්වා ගැනීමෙන් ඔබට වඩාත් සතුටින් සහ නිදහසින් ජීවත් විය හැකියි. “බැහැ” කීම මගින් ඔබ තවත් දොරක් විවෘත කර ගන්නේ ඔබ වෙනුවෙන්මයි.
මතක තබා ගන්න, ඔබ අන් අයට උදව් කළ යුත්තේ ඔබේ මානසික සාමය පූජා කරමින් නොවේ. අදම ඔබේ ජීවිතයට අවශ්ය සීමාවන් හඳුනාගෙන, ඔබේ අගය තේරුම් ගන්න.
