ඔබ යම් ක්ෂේත්රයක කෙතරම් දක්ෂතාවලින් පිරිපුන් අයෙකු වුවත්, ඔබ ලබන ජයග්රහණ සියල්ල ‘නොසිතූ වාසනාවකින්’ හෝ ‘අහම්බයකින්’ ලැබුණු දේවල් යැයි ඔබට කවදා හෝ සිතුණාද? ඔබ දක්ෂයෙකු ලෙස පෙනී සිටින “රවට්ටන්නෙකු” (Fraud) ලෙස අන් අය ඉදිරියේ හෙළිවේ යැයි යන බිය ඔබ තුළ නිරන්තරයෙන් පවතිනවාද? ඔබ මෙවැනි මානසිකත්වයකින් පසුවන්නේ නම්, ඔබ පසුවන්නේ Imposter Syndrome නමැති තත්ත්වයේයි.
විශේෂයෙන්ම වර්තමාන තරගකාරී වෘත්තීය ලෝකය තුළ සහ සමාජ මාධ්ය බලපෑම නිසා බොහෝ සාර්ථක කාන්තාවන් පවා මෙම Imposter Syndrome තත්ත්වයෙන් පීඩා විඳිති. අද Liya.lk තුළින් අප විමසා බලන්නේ ඔබ තුළ පවතින මෙම අනියත බිය හඳුනාගෙන, එයින් මිදී ඔබේ ආත්ම විශ්වාසය නැවත ගොඩනගා ගන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳවයි.
Imposter Syndrome යනු කුමක්ද?
Imposter Syndrome යනු පුද්ගලයෙකු තමන් සතු දක්ෂතා, කුසලතා සහ ජයග්රහණ තමන්ගේම මහන්සියේ ප්රතිඵල බව විශ්වාස කිරීමට අපහසු වන මානසික තත්ත්වයකි. මෙහිදී ඔවුන් සිතන්නේ තමන් ලබන සෑම ජයග්රහණයක්ම අහම්බයක් බවත්, තමන් ඇත්තටම දක්ෂයෙකු නොවන බවත්ය. 1970 දශකයේදී මුලින්ම හඳුනාගත් මෙම තත්ත්වය, ලෝකයේ ප්රකට විද්යාඥයන්ගේ සිට කලාකරුවන් දක්වා බොහෝ පිරිසක් අත්විඳින පොදු මානසික අත්දැකීමකි.
මෙම තත්ත්වයේ ප්රධාන ලක්ෂණ මොනවාද?
ඔබ තුළත් Imposter Syndrome පවතිනවාදැයි හඳුනා ගැනීමට මෙම කරුණු කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්න:
- අධික ලෙස වෙහෙස වී වැඩ කිරීම (Over-working): තමන් “මදි” යැයි සිතන බිය නිසා, අන් අයට වඩා අධික ලෙස වෙහෙස වී වැඩ කිරීමටත්, වැඩකටයුතු පරිපූර්ණව (Perfectionism) කිරීමටත් පෙළඹීම.
- ප්රශංසා පිළිගැනීමට ඇති අපහසුව: යමෙක් ඔබ කරන වැඩක් අගය කළ විට, එය හදවතින්ම පිළිගන්නවා වෙනුවට “ඒකේ ලොකු දෙයක් නැහැ” හෝ “ඒක අහම්බෙන් වුණු දෙයක්” ලෙස පවසා එය බැහැර කිරීම.
- අසාර්ථකත්වය පිළිබඳ අධික බිය: සුළු වැරැද්දක් පවා සිදු වුවහොත් එය තමන්ගේ නොහැකියාව ලෙස දකිමින් දැඩි ලෙස පසුතැවීම.
- අන් අය සමඟ සැසඳීම: සැමවිටම අන් අය තමන්ට වඩා දක්ෂ බව සිතමින් තමන්ව පහත් කර සැලකීම.
Imposter Syndrome ඇති වීමට බලපාන හේතු
මෙම තත්ත්වය ඇති වීමට පවුල් පසුබිම, හැදී වැඩුණු පරිසරය සහ පෞරුෂ ලක්ෂණ බලපෑ හැකිය. කුඩා කාලයේ සිටම අධික ලෙස තරගකාරී වීමට බල කිරීම හෝ සැමවිටම “පළමු වැනියා” විය යුතු යැයි දෙමාපියන්ගෙන් එල්ල වන පීඩනය නිසා පසුව Imposter Syndrome ඇති වීමේ අවදානමක් පවතී. එසේම, අලුත් රැකියාවක් ආරම්භ කිරීමේදී හෝ උසස්වීමක් ලැබුණු මුල් කාලසීමාව තුළ මෙම හැඟීම තදින්ම දැනෙන්නට පුළුවන.
Imposter Syndrome ජය ගැනීමට මග පෙන්වීමක්
ඔබ තුළ ඇති මෙම සැකය සහ බිය පාලනය කරගනිමින් ඉදිරියට යාමට මෙම ප්රායෝගික පියවර අනුගමනය කරන්න:
1. ඔබේ හැඟීම් හඳුනාගෙන ඒවා ප්රකාශ කරන්න
ඔබ තුළ ඇති මෙම බිය රහසක් ලෙස තබා නොගන්න. ඔබ විශ්වාස කරන මිතුරෙකු හෝ උපදේශකයෙකු සමඟ මේ ගැන කතා කරන්න. බොහෝ විට ඔබ මෙන්ම දක්ෂ පිරිස් පවා මෙම Imposter Syndrome අත්දැකීමෙන් පසුවන බව එවිට ඔබට වැටහෙනු ඇත.
2. ඔබ ලැබූ ජයග්රහණ ලැයිස්තුගත කරන්න
ඔබේ හැකියාව ගැන සැකයක් දැනෙන සෑම අවස්ථාවකම, ඔබ මෙතෙක් ආ ගමන සහ ලබාගත් සහතික, ප්රශංසා සහ නිම කළ ව්යාපෘති දෙස හැරී බලන්න. ඔබ මෙතැනට පැමිණියේ වාසනාව නිසා නොව ඔබේ කැපවීම නිසා බව එමඟින් ඔබටම තහවුරු වනු ඇත.
3. ‘පරිපූර්ණත්වය’ අත්හරින්න
කිසිදු මනුෂ්යයෙකු පරිපූර්ණ නැත. වැරදි සිදු වීම ස්වභාවික බව තේරුම් ගන්න. වැරැද්දක් වූ විට එය ඔබේ නොහැකියාව ලෙස නොදැක, එය ඉගෙනීමට ලැබුණු අවස්ථාවක් (Growth Mindset) ලෙස දකින්න. Imposter Syndrome පාලනය කිරීමට නම් ඔබ ඔබටම සමාව දීමට ඉගෙන ගත යුතුය.
4. ඔබ ඔබටම කතා කරන ආකාරය වෙනස් කරන්න (Positive Self-talk)
“මම මේකට සුදුසු නැහැ” යන සිතුවිල්ල වෙනුවට “මම තවමත් ඉගෙන ගනිමින් ඉන්නවා, මේ වැඩේ කරන්න මට අවශ්ය සුදුසුකම් තිබෙනවා” යනුවෙන් ධනාත්මකව සිතන්න. ඔබේ සිතුවිලි වෙනස් කරන විට ඔබේ ක්රියාවන්ද වෙනස් වේ.
වෘත්තීය ජීවිතයට මෙහි ඇති බලපෑම
ඔබ Imposter Syndrome තත්ත්වයට ඉඩ දුන්නොත්, එය ඔබේ වෘත්තීය ගමන අඩාල කළ හැකිය. අලුත් අවස්ථාවලට ඉදිරිපත් වීමට ඇති බිය, උසස්වීම් ඉල්ලීමට පසුබට වීම සහ නිරන්තරයෙන් පීඩනයෙන් වැඩ කිරීම නිසා ඔබේ මානසික සෞඛ්යය පිරිහීමට ඉඩ ඇත. එබැවින්, ඔබ දක්ෂයෙකු බව පිළිගැනීම කිසිසේත්ම අහංකාරකමක් නොවන බව වටහා ගන්න.
Imposter Syndrome යනු ඔබේ දක්ෂතාවයේ අඩුවක් නොව, ඔබේ සිතුවිලිවල ඇතිවන එක්තරා බාධාවකි. ලෝකයේ සාර්ථකම මිනිසුන් පවා තමන් ගැන සැක පහළ කරන අවස්ථා තිබේ. වැදගත් වන්නේ එම හැඟීමට ඔබව පාලනය කිරීමට ඉඩ නොදීමයි. ඔබ ලබාගත් සෑම ජයග්රහණයක්ම ඔබ ලැබුවේ ඔබේ ශක්තියෙන් සහ මහන්සියෙනි. එය සැමවිටම විශ්වාස කරන්න.
