අද වැනි ඩිජිටල් යුගයක, අපට අපගේ ජීවිතය අන් අය සමඟ compare නොකර සිටීම ඉතා අපහසු කාර්යයකි. උදෑසන අවදි වූ මොහොතේ සිට සමාජ මාධ්ය ඔස්සේ අප දකින්නේ අන් අයගේ “පරමාදර්ශී” ජීවිතයි. ඔවුන්ගේ සංචාර, ඔවුන්ගේ ජයග්රහණ, ඔවුන්ගේ පෙනුම සහ ඔවුන්ගේ සතුට දෙස බලන විට, නිරායාසයෙන්ම අපගේ සිත තුළ “මම ඇයි ඔවුන් වගේ නැත්තේ?” යන ප්රශ්නය මතු වේ.
මෙම ලිපියෙන් අප සාකච්ඡා කරන්නේ තවත් කෙනෙකු සමඟ ඔබව සංසන්දනය කිරීම (compare) ඔබේ මානසික සෞඛ්යයට කෙතරම් බරපතල ලෙස හානි කරන්නේද සහ එම පුරුද්දෙන් මිදෙන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳවයි.
සංසන්දනය කිරීමේ මනෝවිද්යාව (Social Comparison Theory)
මනෝවිද්යාඥ ලියොන් ෆෙස්ටින්ගර් (Leon Festinger) විසින් හඳුන්වා දුන් “සමාජ සංසන්දන න්යාය“ට අනුව, මිනිසුන් වශයෙන් අපට අපගේ වටිනාකම මැන ගැනීමට සහ අප සිටින තත්ත්වය තේරුම් ගැනීමට අන් අය දෙස බැලීමේ සහජ අවශ්යතාවයක් ඇත. මෙහි ප්රධාන ආකාර දෙකකි:
ඉහළට සංසන්දනය කිරීම (Upward Comparison):
අපට වඩා දක්ෂ, පොහොසත් හෝ සාර්ථක යැයි අප සිතන අය සමඟ සංසන්දනය කිරීම (compare). මෙය ඇතැම් විට පෙළඹවීමක් (Inspiration) විය හැකි වුවත්, බොහෝ විට ඇති කරන්නේ අසමත්කම පිළිබඳ හැඟීමකි.
පහළට සංසන්දනය කිරීම (Downward Comparison):
අපට වඩා අසීරු තත්ත්වයක සිටින අය සමඟ සංසන්දනය (compare) කර තාවකාලික සතුටක් ලැබීම.
Compare කරන එක මානසික සෞඛ්යයට හානිකර වන්නේ ඇයි?
නිරන්තරයෙන් අන් අය දෙස බලා තමන්ගේ ජීවිතය මැනීම මානසික සෞඛ්යයට විෂ සහිත විය හැක. එහි ප්රධාන අහිතකර බලපෑම් කිහිපයක් පහත දැක්වේ:
1. ආත්ම අභිමානය (Self-Esteem) පලුදු වීම
සංසන්දනය කිරීමේදී අප බොහෝ විට කරන්නේ අපගේ “ඇතුළාන්තය” (අපගේ දුර්වලතා, බිය සහ ගැටලු) අන් අයගේ “පිටස්තර පෙනුම” (සමාජයට පෙන්වන සාර්ථකත්වය) සමඟ සංසන්දනය කිරීමයි. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස අපට අප ගැනම ඇති ගෞරවය සහ විශ්වාසය අඩු වේ.
2. විෂාදය සහ කාංසාව (Depression and Anxiety)
තමන් සැමවිටම අන් අයට වඩා පසුපසින් සිටින බව හැඟීම මානසික අවපීඩනයට මුල පිරිය හැක. නිරන්තරයෙන් අන් අය අභිබවා යාමට උත්සාහ කිරීම හෝ ඔවුන් සිටින තත්ත්වයට යාමට වෙහෙසීම නිසා දැඩි කාංසාව සහ මානසික වෙහෙස ඇති වේ.
3. ඊර්ෂ්යාව සහ අමනාපය
අන් අයගේ ජයග්රහණ දෙස බලා සතුටු වීමට ඇති හැකියාව සංසන්දනය කිරීම (compare) නිසා අහිමි වේ. ඒ වෙනුවට සිත තුළ ඊර්ෂ්යාව සහ ද්වේෂය වර්ධනය වන අතර, එය ඔබගේ සමීප සබඳතාවලට පවා බාධා පමුණුවයි.
4. කෘතඥතාව (Gratitude) අහිමි වීම
සංසන්දනය (compare) කිරීමේ යෙදී සිටින විට, ඔබ සතු දෙයෙහි වටිනාකම ඔබට නොපෙනී යයි. ඔබට ඇති දේ ගැන සතුටු වනවා වෙනුවට, ඔබට නැති දේ ගැන පමණක් අවධානය යොමු කිරීම නිසා ජීවිතයේ සතුට ගිලිහී යයි.
සමාජ මාධ්ය සහ සංසන්දනයේ උගුල
අද කාලයේ සංසන්දනය (compare) කිරීමේ ප්රධානතම තෝතැන්න වන්නේ ෆේස්බුක්, ඉන්ස්ටග්රෑම් වැනි සමාජ මාධ්යයි. මෙහිදී අප මතක තබා ගත යුතු වැදගත්ම කරුණක් ඇත:
සමාජ මාධ්ය යනු පුද්ගලයෙකුගේ ජීවිතයේ “Highlight Reel” එකක් මිස සම්පූර්ණ ජීවිතය නොවේ.
මිනිසුන් සමාජ මාධ්යවල පළ කරන්නේ ඔවුන්ගේ හොඳම පින්තූර, හොඳම ආහාර සහ හොඳම නිමේෂයන් පමණි. ඔවුන්ගේ අසාර්ථකත්වයන්, රණ්ඩු සරුවල් හෝ උදෑසන අවදි වූ විට පවතින සාමාන්ය ස්වරූපය ඔවුන් ලෝකයට පෙන්වන්නේ නැත. ඔබ සංසන්දනය (compare) කරන්නේ ඔවුන් පෙන්වීමට කැමති ප්රබන්ධයක් සමඟ මිස සැබෑ ජීවිතය සමඟ නොවේ.
සංසන්දනය කිරීමේ පුරුද්දෙන් මිදෙන්නේ කෙසේද?
මෙම මානසික පීඩනයෙන් මිදී සැනසිලිදායක ජීවිතයක් ගත කිරීමට ඔබට කළ හැකි ක්රියාමාර්ග කිහිපයක් මෙන්න:
| පියවර | විස්තරය |
|---|---|
| සිහියෙන් සිටීම (Awareness) | ඔබ තවත් කෙනෙකු සමඟ සංසන්දනයක යෙදෙන සෑම අවස්ථාවකම එය හඳුනා ගන්න. “මම දැන් කරන්නේ මට හානිකර දෙයක්” යන්න තේරුම් ගන්න. |
| සමාජ මාධ්ය භාවිතය සීමා කරන්න | ඔබ තුළ අසහනයක් ඇති කරන ගිණුම් අනුගමනය කිරීමෙන් (Unfollow) වළකින්න. දිනකට සමාජ මාධ්ය සඳහා වැය කරන කාලය අඩු කරන්න. |
| ඔබේ ගමන ගැන අවධානය යොමු කරන්න | ඔබ සංසන්දනය කළ යුත්තේ අන් අය සමඟ නොව, ඔබගේම “ඊයේ” දිනය සමඟයි. ඔබ කොපමණ දුරක් පැමිණ ඇත්දැයි බලන්න. |
| කෘතඥතාව පුහුණු කරන්න | දිනපතා ඔබට ඇති දේවල් 3ක් ගැන ලියා තබන්න. මෙය ඔබේ අවධානය “නැති දේ” සිට “ඇති දේ” වෙත යොමු කරයි. |
| සංසන්දනය වෙනුවට අගය කිරීම (Appreciation vs Comparison) | යමෙකුගේ සාර්ථකත්වය දුටු විට, එය ඔබේ අසාර්ථකත්වයක් ලෙස නොදකින්න. ඒ වෙනුවට එය ඔවුන්ගේ උත්සාහයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස අගය කිරීමට උත්සාහ කරන්න. |
තවත් කෙනෙකු සමඟ ඔබව සංසන්දනය කිරීම යනු ඔබේ සතුට සොරකම් කරන සොරුන්ට ඔබේ නිවසේ දොර විවෘත කර දීම වැනි වැඩකි. අප සෑම කෙනෙකුටම විවිධ ආරම්භක ලක්ෂ්යයන් සහ විවිධ බාධක ඇත. එබැවින් අන් අයගේ අවසාන ප්රතිඵලය දෙස බලා ඔබව විනිශ්චය කිරීම අසාධාරණය.
සතුට ලැබෙන්නේ අන් අයට වඩා ඉදිරියෙන් සිටීමෙන් නොව, ඔබ ඔබ ලෙසම පිළිගැනීමෙන් සහ ඔබේ ප්රගතිය අගය කිරීමෙනි.
ඔබ තවමත් නිරන්තරයෙන් මෙම සංසන්දනය කිරීමේ ගැටලුවෙන් පීඩා විඳින්නේ නම් සහ එය ඔබේ දෛනික ජීවිතයට දැඩිව බලපාන්නේ නම්, ඒ පිළිබඳව ඔබේ සිතට දැනෙන දේ ලියා තැබීමට හෝ විශ්වාසවන්ත අයෙකු සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට ඔබ කැමතිද?
