අද පවතින අතිශය තරඟකාරී සහ කාර්යබහුල ලෝකය තුළ අප සැමවිටම සිටින්නේ කුමන හෝ වගකීමක හෝ බැඳීමක හිරවීගෙනය. රැකියාව, පවුල, දරුවන්, අධ්යාපනය සහ සමාජයීය සබඳතා වෙනුවෙන් අපේ දවසේ වැඩි කාලයක් වැය වේ. මෙවැනි වටපිටාවක, “මට මගේම කියා කාලයක් අවශ්යයි” නැතහොත් Me-time එකක් අවශ්යයි කියා පැවසූ සැණින්, ඇතැම් අය එය Selfish හෙවත් ආත්මාර්ථකාමී ක්රියාවක් ලෙස අර්ථකථනය කිරීමට පෙළඹෙති.
Read more about mental wellness 👇🏼
නමුත් සැබැවින්ම තමන් වෙනුවෙන් කාලය වෙන් කිරීම ආත්මාර්ථකාමීත්වයක්ද? නැතහොත් එය නිරෝගී ජීවිතයකට අත්යවශ්ය සාධකයක්ද? මෙම ලිපියෙන් අප විමසා බලන්නේ ඒ පිළිබඳවයි.
මොකක්ද මේ Me-time කියන්නේ?
සරලවම කිවහොත්, Me-time යනු අන් අයගේ බාධාවකින් තොරව, තමන් ප්රිය කරන දෙයක් වෙනුවෙන් හෝ තමන්ගේ මානසික නිදහස වෙනුවෙන් වෙන් කරගන්නා කාලයයි. මෙය පොතක් කියවීම, භාවනා කිරීම, හුදෙකලාවේ ඇවිදීම, ප්රියතම සංගීතයකට සවන් දීම හෝ කිසිවක් නොකර නිහඬව සිටීම වැනි ඕනෑම දෙයක් විය හැකිය. මෙහි ප්රධාන අරමුණ වන්නේ දවස පුරා වැය වූ මානසික සහ ශාරීරික ශක්තිය (Energy) නැවත ලබා ගැනීමයි.
බොහෝ දෙනෙක් සිතන්නේ තමන් වෙනුවෙන් කාලය ගැනීම යනු සමාජයෙන් වෙන් වීමක් කියාය. නමුත් එය සමාජයෙන් වෙන් වීමක් නොව, තමන්ව නැවත සොයා ගැනීමකි. අප නිරන්තරයෙන්ම අන් අයගේ අවශ්යතා ඉටු කරමින් සිටින විට, අපේ සැබෑ ස්වරූපය අපට අමතක වී යයි. Me-time යනු එම ස්වරූපය නැවත මතු කර ගැනීමට ඔබට ඇති අවස්ථාවයි.
එය ආත්මාර්ථකාමී (Selfish) ලෙස පෙනෙන්නේ ඇයි?
අපේ සංස්කෘතිය තුළ “කැපකිරීම” කියන දේ උතුම් කොට සලකනු ලබයි. විශේෂයෙන්ම මවක්, පියෙක් හෝ පවුලක වගකිවයුතු පුද්ගලයෙකු තමන්ගේ සතුට පසෙකලා අන් අය වෙනුවෙන් වෙහෙසීම වීරත්වයක් ලෙස දකිනු ලබයි. එවැනි සංස්කෘතියක, යමෙකු “මට දැන් කාත් එක්කවත් කතා කරන්න බැහැ, මට තනියම ඉන්න ඕනේ” යැයි පැවසූ විට, එය අන් අයව මගහැරීමක් හෝ අන් අය කෙරෙහි ඇති ආදරය අඩුවීමක් ලෙස වරදවා වටහා ගනී.
විශේෂයෙන්ම කාන්තාවන් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, තමන් වෙනුවෙන් කාලය ගැනීම බොහෝ විට බලවත් වරදකාරී හැඟීමක් (Guilt) ඇති කිරීමට හේතු වේ. “මම දරුවන්ව දාලා මෙහෙම ඉන්න එක වැරදි නැද්ද?” වැනි සිතුවිලි නිසා ඔවුන් තමන්ගේ මානසික සුවය කැප කරති. නමුත් ඇත්ත නම්, තමන්ගේ “කෝප්පය” හිස්ව තිබියදී අන් අයට එයින් කිසිවක් බෙදා දිය නොහැකි වීමයි.
Me-time හි ඇති වැදගත්කම සහ විද්යාත්මක පසුබිම
අප අප වෙනුවෙන්ම කාලය වෙන් කිරීමේදී ලැබෙන ප්රතිලාභ රාශියකි. එය හුදෙක් මානසික තෘප්තියක් පමණක් නොව, ශාරීරික නිරෝගීභාවයටද බලපායි.
මානසික පීඩනය (Stress) අවම වීම
දවස පුරා අප මුහුණ දෙන ගැටලු සහ තීරණ ගැනීම් නිසා මනස විඩාවට පත් වේ. මෙය “Decision Fatigue” ලෙස හඳුන්වයි. කෙටි කාලයක නිහඬතාවයක් මගින් මොළයට විවේකයක් ලැබෙන අතර, එය කෝටිසෝල් (Cortisol) වැනි ආතති හෝමෝන මට්ටම අඩු කිරීමට සෘජුවම බලපායි.
නිර්මාණශීලීත්වය වර්ධනය වීම
අප නිරන්තරයෙන් අන් අය සමග ගැටෙන විට අපට අලුත් දෙයක් සිතීමට ඇති ඉඩකඩ සීමා වේ. හුදෙකලාව තුළ මනසට නිදහසේ සැරිසැරීමට ඉඩ ලැබෙන බැවින් අලුත් අදහස් උත්පාදනය වේ. ලෝක ප්රකට ලේඛකයින් සහ විද්යාඥයින් බොහෝ දෙනෙක් තමන්ගේ සොයාගැනීම් සිදු කර ඇත්තේ මෙවැනි හුදෙකලා කාල සීමාවන් තුළදීය.
සබඳතා ශක්තිමත් වීම
පුදුමයට කරුණක් වුවද, ඔබ ඔබ වෙනුවෙන් කාලය ගන්නා තරමට අන් අය සමග පවත්වන සබඳතා සාර්ථක වේ. ඔබ මානසිකව ප්රබෝධමත්ව සිටින විට, ඔබ ආදරය කරන අයට වැඩි අවධානයක්, ඉවසීමක් සහ සෙනෙහසක් ලබා දීමට ඔබට හැකියාව ලැබේ. ඔබ නිරන්තරයෙන් විඩාවෙන් සහ පීඩනයෙන් සිටින්නේ නම්, සුළු දෙයකට පවා ඔබ කෝපයට පත් විය හැකිය. එය පවුලේ සමගියට බාධාවකි.
Self-care vs Selfishness: වෙනස හඳුනාගනිමු
බොහෝ දෙනා පටලවා ගන්නා ප්රධාන කරුණු දෙක මෙයයි. මේ දෙක අතර පැහැදිලි සීමාවක් පවතී.
| ලක්ෂණය | ආත්මාර්ථකාමීත්වය (Selfishness) | ස්වයං රැකවරණය (Self-care/Me-time) |
| අරමුණ | අන් අයට හානි කරමින් හෝ ඔවුන්ව පාලනය කරමින් තමන්ගේ වාසිය බැලීම. | අන් අයට වඩා හොඳින් සේවය කිරීමට අවශ්ය ශක්තිය ලබා ගැනීම. |
| ප්රතිඵලය | සබඳතා බිඳ වැටීම සහ හුදෙකලා වීම. | සබඳතා වඩාත් අර්ථවත් සහ සතුටුදායක වීම. |
| හැඟීම | තණ්හාව සහ බලය මත පදනම් වේ. | ආත්ම ගෞරවය සහ මානසික සුවය මත පදනම් වේ. |
| අවශ්යතාවය | අනවශ්ය සැප සම්පත් ලබා ගැනීමට ඇති ආශාව. | මානසික නිරෝගීභාවය සඳහා අත්යවශ්ය කරුණකි. |
“ඔබට ගුවන් යානයකදී හදිසි අවස්ථාවකදී ඔක්සිජන් මුහුණු ආවරණය මුලින්ම ඔබ පැළඳගෙන, ඉන්පසු දරුවාට පලඳවන්නැයි උපදෙස් දෙන්නේ ඔබ ආත්මාර්ථකාමී නිසා නොව, ඔබ ජීවත් වුවහොත් පමණක් දරුවාව බේරාගත හැකි නිසාය.” Me-time යනුද හරියට ඒ ඔක්සිජන් මුහුණු ආවරණය වැනිය. ඔබ නිරෝගීව සිටියහොත් පමණක් ඔබට අන් අයව රැකබලා ගත හැකිය.
Me-time එකක් ලබා ගැනීමට ඇති බාධා
අපට පුද්ගලික කාලයක් අවශ්ය බව දැනුනත්, එය ක්රියාත්මක කිරීමට ප්රධාන බාධා කිහිපයක් තිබේ:
- සමාජීය අපේක්ෂාවන්: පවුලේ සාමාජිකයින් හෝ සමාජය අප සැමවිටම ඔවුන් වෙනුවෙන් සිටිය යුතු යැයි අපේක්ෂා කිරීම.
- තාක්ෂණයට ඇති ඇබ්බැහිය: දුරකථනය සැමවිටම අතේ තිබීම නිසා අපට තනිව සිටීමට ඇති අවස්ථාව මගහැරේ. අප තනිව සිටින විට පවා සමාජ මාධ්ය හරහා අන් අයගේ ජීවිත දෙස බලා සිටීමට පෙළඹෙමු.
- වැරදිකාරී හැඟීම: “මම දැන් මේ නිදාගන්න එක වරදක්ද?” වැනි සිතුවිලි අපව පීඩාවට පත් කරයි.
කාර්යබහුල ජීවිතයකට Me-time එකක් එකතු කර ගන්නේ කොහොමද?
ඔබට ඉතා කාර්යබහුල ජීවිතයක් තිබේ නම්, පුද්ගලික කාලයක් වෙන් කර ගැනීම අභියෝගයක් විය හැකිය. ඒ සඳහා පහත පියවර අනුගමනය කළ හැකිය:
- කුඩා පියවරවලින් ආරම්භ කරන්න: දවස පුරා පැය ගණන් වෙන් කිරීමට නොහැකි නම්, අවම වශයෙන් විනාඩි 15 කින් ආරම්භ කරන්න. උදෑසන අවදි වූ සැණින් හෝ රාත්රී නින්දට පෙර මේ කාලය වෙන් කරගත හැකිය.
- සන්නිවේදනය කරන්න: ඔබේ පවුලේ අයට හෝ සහකරුට/සහකාරියට මේ පිළිබඳව පැහැදිලි කරන්න. “මට දිනකට විනාඩි 20 ක නිහඬ කාලයක් අවශ්යයි, ඒකෙන් මට වඩා හොඳින් පවුලේ වැඩ කරන්න පුළුවන්” කියා පැවසීමෙන් ඔවුන්ගේ සහය ලබාගත හැකිය.
- තාක්ෂණයෙන් ඈත් වන්න (Digital Detox): සැබෑ Me-time එකක් යනු දුරකථනය පසෙක තබා ගත කරන කාලයයි. ස්ක්රීන් එක දෙස බලා සිටීමෙන් මනස තවදුරටත් විඩාවට පත් වේ.
- ඔබ ප්රිය කරන දෙයක් කරන්න: මෙය අනිවාර්යයෙන්ම භාවනා කිරීමම විය යුතු නැත. උයන්න කැමති නම් එය කරන්න, නැතිනම් ගෙවත්තේ වැඩ කරන්න. ඔබට සතුටක් ලැබෙන ඕනෑම දෙයක් මෙයට ඇතුළත් කළ හැකිය.
- ප්රමුඛතාවය දෙන්න: දවසේ වැඩ ලැයිස්තුවේ (To-do list) අවසානයට නොව, වැදගත්ම දෙයක් ලෙස මෙය ඇතුළත් කරන්න.
සිත අවුල් සහගත වූ විට අප ගන්නා තීරණ බොහෝ විට වැරදි සහගත විය හැකිය. නමුත් සිත නිසල වූ විට, අපට ප්රශ්න දෙස වඩාත් පැහැදිලිව බැලීමට හැකි වේ. මෙය ඔබව වඩාත් බුද්ධිමත් සහ ඉවසිලිවන්ත පුද්ගලයෙකු බවට පත් කරයි.
සාරාංශයක් ලෙස පවසන්නේ නම්, Me-time එකක් ගැනීම කිසිසේත්ම Selfish ක්රියාවක් නොවේ. එය “ස්වයං ආදරය” (Self-love) ප්රකාශ කරන ක්රමයකි. තමන්ගේ ශාරීරික සහ මානසික සුවය ගැන සැලකිලිමත් වීම සෑම මනුෂ්යයෙකුගේම මූලික අයිතිවාසිකමකි.
ඔබ ඔබව රැකබලා නොගන්නේ නම්, ලෝකයට ලබා දීමට ඔබ සතුව වටිනා කිසිවක් ඉතිරි නොවනු ඇත. ඔබ සතුටින් සහ සැනසීමෙන් සිටින විට, ඒ සතුට ඔබේ පවුලේ අයට සහ සමාජයටද ගලා යනු ඇත. එබැවින්, ඔබ වෙනුවෙන් කාලය වෙන් කිරීම ගැන කිසිදු වරදකාරී හැඟීමක් ඇති කර නොගන්න. අදම ඔබ වෙනුවෙන් කුඩා හෝ කාලයක් වෙන් කරගන්න. එය ඔබේ ජීවිතයේ ගුණාත්මකභාවය ඉහළ නැංවීමට හේතු වනු නොඅනුමානය.
මතක තබා ගන්න: ඔබට ඔබව අහිමි වී ඇත්නම්, ඔබට කිසිවෙකුට ප්රයෝජනවත් විය නොහැක.
