තරුණ පිරිමි ළමයෙකුට හෝ ගැහැණු ළමයෙකුට පමණක් නොව, වැඩිහිටි වියේ පසුවන බොහෝ දෙනෙකුට වුවද මුහුණේ ඇති වන කුඩා ලපයක් හෝ ගැටිත්තක් මහත් පීඩාවක් ගෙන දිය හැකිය. අප බොහෝ දෙනා මේවාට පොදුවේ “කුරුලෑ” කියා පැවසුවද, වෛද්ය විද්යාත්මකව Pimples සහ Acne යනු එකක්ම නොවේ. ඔබ ඔබේ සම රැකගැනීමට උත්සාහ කරන්නේ නම්, මේ දෙක අතර ඇති වෙනස හඳුනාගැනීම ඉතා වැදගත් වේ.
අද අපි ‘ලිය’ තුළින් සාකච්ඡා කරන්නේ මේ තත්ත්වයන් දෙකෙහි වෙනස, ඒවා ඇති වීමට බලපාන හේතු සහ නිවසේදීම ඔබේ සම රැකගැනීමට ඔබට කළ හැකි දේ පිළිබඳවයි.
Pimples සහ Acne අතර ඇති වෙනස කුමක්ද?
බොහෝ දෙනා සිතන්නේ මේ වචන දෙකම එකම දෙයක් හැඳින්වීමට භාවිතා කරන බවයි. නමුත් සැබෑ තත්ත්වය මෙසේය:
Acne (ඇක්නි): මෙය සමේ ඇති වන එක්තරා රෝගී තත්ත්වයකි. එනම්, සමේ රෝම කූප සහ තෙල් ග්රන්ථි ආශ්රිතව ඇති වන දිගුකාලීන තත්ත්වය (Disease/Condition) ඇක්නි ලෙස හැඳින්වේ.
Pimples (පිම්පල්ස්): මෙය ඇක්නි රෝගී තත්ත්වයේ එක් රෝග ලක්ෂණයක් (Symptom) පමණි. සරලවම කිවහොත්, ඇක්නි රෝගය නිසා ඔබේ සමේ ඇති වන කුඩා ගැටිති පිම්පල්ස් ලෙස හැඳින්විය හැකිය.
මෙය සිදුවන්නේ කෙසේද?
අපගේ සමට යටින් ඇති තෙල් ග්රන්ථි (Sebaceous glands), සම මෘදුව තබා ගැනීමට ‘සේබම්’ (Sebum) නම් තෙල් සහිත ද්රව්යයක් නිපදවයි. මෙම ග්රන්ථි සම මතුපිටට සම්බන්ධ වන්නේ කුඩා සිදුරු (Pores) හරහාය. යම් හෙයකින් මෙම සිදුරු තුළ සේබම් සහ මියගිය සමේ සෛල එකතු වූ විට, එහි ‘ප්ලග්’ එකක් වැනි අවහිරතාවයක් ඇති වේ. මෙම ප්ලග් එක තුළ බැක්ටීරියා වර්ධනය වී දැවිල්ල ඇති කරන අතර, එය රතු පැහැති පිම්පල් එකක් ලෙස මතුපිටට පෙනෙන්නට ගනී.
කුරුලෑ (Acne) ඇති වීමට බලපාන ප්රධාන හේතු
ඇක්නි ඇති වීමට නිශ්චිතවම බලපාන එකම හේතුවක් සොයාගෙන නැතත්, පහත කරුණු ඒ සඳහා ප්රධාන වශයෙන් බලපාන බව වෛද්යවරු පෙන්වා දෙති:
- හෝමෝන වෙනස්කම්: වැඩිවිය පැමිණීම, ගැබ් ගැනීම සහ ඔසප් චක්රය වැනි කාලවලදී ශරීරයේ හෝමෝන මට්ටම වෙනස් වීම නිසා තෙල් ග්රන්ථි අධික ලෙස ක්රියාකාරී වේ.
- සම මිරිකීම: පවතින කුරුලෑ මිරිකීම හෝ නියපොතු වලින් කැඩීම නිසා බැක්ටීරියා සමේ ගැඹුරට ගොස් තත්ත්වය තවත් දරුණු විය හැකිය.
- අනවශ්ය පීඩනය: දැඩි ලෙස සම පිරිසිදු කිරීම (Scrubbing) මගින් සමේ ස්වභාවික ආරක්ෂිත ස්ථරයට හානි සිදු වී තත්ත්වය නරක අතට හැරේ.
- බාහිර උපකරණ: කරපටි, හිස්වැසුම්, හෙල්මට් හෝ බෑග් පටි වැනි දෑ සම මත තදින් ස්පර්ශ වීම (Friction) නිසාත් කුරුලෑ ඇති විය හැකිය.
- පාරිසරික තත්ත්ව: අධික ආර්ද්රතාවය සහ දූවිල්ල සහිත වටපිටාව සමේ සිදුරු අවහිර කිරීමට සමත් වේ.
- ආලේපන වර්ග: තෙල් සහිත (Oil-based) ආලේපන, හිරු ආවරණ (Sunscreen) සහ හිසකෙස් සඳහා භාවිතා කරන තෙල් වර්ග සමේ සිදුරු වැසීමට හේතු වේ.
- ඖෂධ: කෝටිකොස්ටෙරොයිඩ් වැනි සමහර ඖෂධ වර්ග නිසාද අතුරු ආබාධ ලෙස කුරුලෑ ඇති විය හැක.
වැදගත් සටහන: බොහෝ දෙනා විශ්වාස කළද, තෙල් සහිත ආහාර සහ චොකලට් මගින් පමණක් කුරුලෑ ඇති වන බවට සෘජු විද්යාත්මක සාක්ෂි නැත. නමුත් සෞඛ්ය සම්පන්න ආහාර වේලක් සෑම විටම සමේ පැහැපත් බවට උදවු වේ.
ඔබ හඳුනාගත යුතු කුරුලෑ රෝග ලක්ෂණ
සෑම කුරුලෑවක්ම එක හා සමාන නොවේ. ඔබේ සමේ ඇති වන ගැටිති වල ස්වභාවය අනුව ඒවා වර්ග කිහිපයකි:
- Blackheads (කළු ලප): සම මතුපිට සිදුරු විවෘතව ඇති විට තෙල් වාතය සමඟ ගැටී කළු පැහැයට හැරේ.
- Whiteheads: මේවා සම මතුපිටට යටින් වසා ඇති සිදුරු නිසා ඇති වන කුඩා සුදු පැහැති ගැටිති වේ.
- Papules: මේවා රතු හෝ රෝස පැහැති, ස්පර්ශ කිරීමේදී වේදනාකාරී කුඩා ගැටිති වේ.
- Pustules: මේවා රතු පැහැති ගැටිති වන අතර, එහි මුදුනේ සුදු හෝ කහ පැහැති සැරව පිරී පවතී.
- Nodules: සමේ ගැඹුරට විහිදුණු, විශාල සහ ඉතා වේදනාකාරී ගැටිති මෙයට අයත් වේ.
- Cysts: සමට යටින් ඇති වන සැරව පිරුණු, කැළැල් ඉතිරි කරන දරුණු ගණයේ කුරුලෑ වර්ගයකි.
සම රැකගන්නා ආකාරය: වළක්වා ගැනීමට පියවර
ඔබේ සම නැවතත් පැහැපත් කරගැනීමට සහ නව කුරුලෑ ඇති වීම වළක්වා ගැනීමට මෙම සරල පියවර අනුගමනය කරන්න:
- නිවැරදිව පිරිසිදු කරන්න: මෘදු ෆේස් වොෂ් (Face Cleanser) එකක් සහ මඳ උණුසුම් ජලය භාවිතා කර දිනකට දෙවරක් මුහුණ සෝදන්න.
- නිවැරදි ආලේපන තෝරාගන්න: ඔබ භාවිතා කරන මේකප්, සන්ස්ක්රීන් හෝ හිසකෙස් ආලේපන ‘Non-comedogenic’ (සිදුරු අවහිර නොකරන) ඒවා දැයි පරීක්ෂා කර බලන්න.
- අත නොතබන්න: නිතර නිතර මුහුණ ස්පර්ශ කිරීම, නියපොතු වලින් ඇල්ලීම හෝ පිම්පල්ස් මිරිකීමෙන් වළකින්න. එසේ කිරීමෙන් කැළැල් ඇති වීමේ අවදානම වැඩි වේ.
- පිරිසිදුකම: ඔබේ දුරකථන තිරය සහ කොට්ට උර නිතර පිරිසිදුව තබාගන්න. මන්ද ඒවායේ ඇති බැක්ටීරියා පහසුවෙන් මුහුණට ඇතුළු විය හැකිය.
- ආහාර පාලනය: වැඩිපුර ජලය පානය කරන්න. මුදවපු කිරි (Skim milk) සහ අධික පැණිරස/පිෂ්ඨය සහිත ආහාර සීමා කිරීම සමේ සෞඛ්යයට හිතකර බව සොයාගෙන ඇත.
කුරුලෑ යනු ඕනෑම අයෙකුට ඇති විය හැකි සාමාන්ය තත්ත්වයකි. නිවැරදි ස්වයං රැකවරණ ක්රම සහ අවශ්ය විටකදී සමේ රෝග පිළිබඳ විශේෂඥ වෛද්යවරයෙකුගේ (Dermatologist) උපදෙස් ලබා ගැනීමෙන් ඔබට නැවතත් නිරෝගී, පැහැපත් සමක් ලබා ගත හැකිය. ඔබේ සමට ආදරය කරන්න, ඉවසීමෙන් යුතුව එය රැකගන්න.
ඔබට ඔබේ සමට ගැළපෙන හොඳම ‘Non-comedogenic’ සන්ස්ක්රීන් වර්ග කිහිපයක් ගැන දැනගැනීමට අවශ්යද? මට ඒ ගැන වැඩි විස්තර සොයා දිය හැකියි.
