Diabetes ගැන අපි බොහෝ වෙලාවට හිතන්නේ වයස වැඩි අයට හැදෙන රෝගයක් විදිහට. හැබැයි අද තරුණ වයසේ කාන්තාවන් අතරත් අධික බර, අඩු ශාරීරික ක්රියාකාරකම්, පවුලේ diabetes ඉතිහාසය සහ අසමබර ආහාර පුරුදු නිසා type 2 diabetes අවදානම ගැන කලින්ම අවධානය දෙන්න වෙනවා. Diabetes Prevention for Women කියන්නේ සීනි නවත්වන එකක් විතරක් නෙවෙයි; අපේ මුළු දවසේ කෑම, ශරීර බර, movement, නින්ද සහ පරීක්ෂණ ගැන සැලකිලිමත් වෙන එකයි.
WHO අනුව සෞඛ්ය සම්පන්න ආහාර රටාවක්, regular physical activity, ශරීර බර හොඳ මට්ටමක තබාගැනීම සහ දුම්පානයෙන් වැළකීම type 2 diabetes ඇතිවීම ප්රමාද කිරීමට හෝ වළක්වා ගැනීමට උදව් වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා “මට තව වයස තියෙනවා” කියලා health එක පස්සට දාන්න හොඳ නැහැ.
Diabetes කියන්නේ සීනි කෑවාම හැදෙන රෝගයක් විතරක් නෙවෙයි
අපි කන ආහාරයෙන් ලැබෙන glucose ශරීරයට energy එකක් ලබාදෙනවා. Insulin කියන hormone එක glucose ශරීරයේ සෛල තුළට ගෙනයන්න උදව් කරනවා. Type 2 diabetes වලදී ශරීරය insulin හොඳින් භාවිතා නොකිරීම හෝ අවශ්ය තරම් insulin නිපදවීමට නොහැකි වීම නිසා රුධිරයේ glucose වැඩි වෙන්න පුළුවන්.
ඒ නිසා diabetes කියන්නේ “සීනි කෑවා වැඩියි” කියලා එක හේතුවකට පමණක් දාන්න පුළුවන් තත්ත්වයක් නෙවෙයි. පවුලේ ඉතිහාසය, ශරීර බර, වයස, ශාරීරික ක්රියාකාරකම් සහ pregnancy history වගේ කරුණුත් අවදානමට බලපානවා. WHO Diabetes
Prediabetes කියන්නේ අවධානය දෙන්න පුළුවන් වැදගත් අවස්ථාවක්
Prediabetes කියන්නේ blood sugar සාමාන්යයට වඩා වැඩි, නමුත් diabetes ලෙස හඳුන්වන මට්ටමට තවමත් නොපැමිණි තත්ත්වයක්.
මේක “දැන් diabetes අනිවාර්යයෙන්ම හැදෙනවා” කියන තීරණයක් නෙවෙයි. Healthy eating, movement සහ අවශ්ය නම් ශරීර බර අඩු කරගැනීම මගින් type 2 diabetes ඇතිවීම ප්රමාද කරන්න හෝ අවදානම අඩු කරන්න පුළුවන්. ඒ නිසා prediabetes කියන්නේ බය වෙන්න label එකක් නෙවෙයි; lifestyle එක නැවත බලන්න ලැබෙන warning එකක්.
තරුණ කාන්තාවක් නම් “මට Diabetes එන්නේ නැහැ” කියලා හිතන්න එපා
20 ගණන්වල හෝ 30 ගණන්වල ඉන්නකොට health එක ගැන serious වෙන්න ඕන නැහැ කියලා හිතන්න ලේසියි. හැබැයි මේ වයසේ හදාගන්න ආහාර සහ exercise habits තමයි ඉදිරි අවුරුදු ගණනාවටත් යන්නේ.
දවසම desk එකක් ළඟ ඉඳීම, sugary drinks නිතර බීම, fast food වැඩිපුර කෑම, නින්ද අඩුවීම සහ බර ටිකෙන් ටික වැඩි වීම වගේ දේවල් එක රැයකින් diabetes හදන්නේ නැහැ. හැබැයි අවුරුදු ගණනක් පුරා එකතු වුණාම metabolic health එකට බලපාන්න පුළුවන්.
Diabetes Prevention for Women ආරම්භ කරන්න හොඳම කාලය diabetes diagnosis එකෙන් පස්සේ නෙවෙයි. සෞඛ්ය සම්පන්නව ඉන්න කාලයේදීමයි.
“Diabetic Diet” කියලා වෙනම අමුතු කෑම ලැයිස්තුවක් නැහැ
Diabetes තියෙන හැම කෙනාටම ගැළපෙන එකම meal plan එකක් නැහැ. Medicines, ශරීර බර, වෙනත් රෝග, දිනපතා ජීවන රටාව සහ පුද්ගලික අවශ්යතා අනුව ආහාර සැලැස්ම වෙනස් වෙන්න පුළුවන්.
නමුත් මූලික අදහස සරලයි. නිවැරදි ආහාර වර්ග, නිවැරදි ප්රමාණයෙන් සහ සාමාන්ය වේලාවන්ට කන එක වැදගත්. Diabetes සහ ආහාර ගැන වැඩි විස්තර සඳහා MedlinePlus Diabetic Diet මාර්ගෝපදේශය බලන්න පුළුවන්.
“සීනි නවත්වලා බත් ගොඩක් කනවා” නම් වැඩේ සම්පූර්ණ නැහැ
මේක අපේ ගෙවල්වල ගොඩක් දකින්න ලැබෙන දෙයක්.
Tea එකට sugar නවත්වනවා. Cake සහ sweets අඩු කරනවා. හැබැයි බත් පිඟාන ගොඩක් ලොකුයි.
Rice, bread, noodles, string hoppers, roti, potatoes සහ වෙනත් carbohydrate foods ශරීරයේදී glucose බවට පත්වෙනවා. ඒ නිසා diabetes ගැන හිතනකොට table sugar එක විතරක් බලන්න බැහැ.
මේකෙන් carbohydrates නවත්වන්න කියන්නේ නැහැ. ප්රමාණය සහ quality එක බලන්න කියන එකයි.
රතු බත් කනවා කියලා ප්රමාණය අමතක කරන්න එපා
Red rice, brown rice සහ whole grains වල fibre වැඩිපුර ලැබෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා සුදු බත්ට වඩා හොඳ තේරීමක් වෙන්න පුළුවන්.
හැබැයි red rice එකත් carbohydrate source එකක්. “Healthy” කියලා plate එක පිරෙන්න කන්න එපා.
බත් ප්රමාණය moderate කරලා එළවළු, පලා සහ protein වැඩි කිරීම වඩා practical.
බත් පිඟාන වෙනස් කරන එකෙන් ලොකු වෙනසක් කරන්න පුළුවන්
දවල් කෑමට බත් ගොඩක් දාලා curry ටිකක් දාන pattern එක වෙනස් කරන්න.
පිඟානේ විශාල කොටසක් පලා සහ එළවළු වලට දෙන්න. ඉතිරි කොටසින් එකක් බත් හෝ වෙනත් carbohydrate එකකටත්, අනෙක් කොටස fish, chicken, egg, dhal, chickpeas හෝ වෙනත් protein food එකකටත් දෙන්න.
මේ වගේ plate එකක් බඩ පිරෙන feeling එකත් ලබාදෙනවා. Portion control කරන්නත් පහසුයි.
පලතුරු Diabetes වලට නරකද?
නැහැ. Fruit සම්පූර්ණයෙන් නවත්වන්න අවශ්ය නැහැ.
පේර, පැපොල්, දොඩම්, ඇපල්, නෙල්ලි වගේ whole fruits වල vitamins, minerals සහ fibre තියෙනවා. හැබැයි “fruit healthy” කියලා එකවර ලොකු portions ගොඩක් කන්නත් අවශ්ය නැහැ.
Fruit juice එකකට වඩා whole fruit එක වඩා හොඳයි. Juice කරනකොට ඉක්මනින් වැඩි ප්රමාණයක් බොන්න පුළුවන් සහ whole fruit එකේ තියෙන fibre benefit එකත් අඩු වෙනවා.
King Coconut සහ fresh juice වලත් Sugar තියෙනවා කියලා අමතක කරන්න එපා
“Natural” කියන වචනය තියෙන හැම drink එකක්ම unlimitedව බොන්න පුළුවන් කියලා හිතන්න එපා.
Fresh fruit juice, smoothies, sweetened milk drinks සහ වෙනත් drinks වලත් carbohydrate සහ sugar තියෙන්න පුළුවන්. Diabetes තියෙන කෙනෙක් නම් තමන්ට ගැළපෙන portions ගැන dietitian හෝ doctor කෙනෙක්ගෙන් අහන්න.
දවසේ hydration සඳහා ප්රධාන drink එක වතුර කරගන්න එක සරලම option එක.
Honey, jaggery සහ brown sugarත් අවසානයේ Sugar
White sugar නරකයි කියලා honey, jaggery හෝ brown sugar ගොඩක් දාන එකෙන් diabetes risk එක disappear වෙන්නේ නැහැ.
මේවාට රස සහ processing වෙනස් වෙන්න පුළුවන්. හැබැයි ශරීරයට carbohydrate සහ sugars ලබාදෙනවා.
ඒ නිසා tea එකට white sugar වෙනුවට “healthy sugar” spoon දෙක තුනක් දාන එක solution එකක් නෙවෙයි.
Protein දිනපතා කෑමට එකතු කරන්න
මාළු, බිත්තර, chicken, පරිප්පු, මුං, කව්පි, කඩල, nuts සහ plain yoghurt වගේ foods protein ලබාදෙනවා.
Protein සහ fibre තියෙන balanced meal එකක් කෑමෙන් බඩ පිරුණු බව වැඩි වෙන්න පුළුවන්. ඒක snack සහ sugary food cravings manage කරන්නත් උදව් වෙන්න පුළුවන්.
හැම meal එකක්ම බත්, bread හෝ noodles වගේ carbohydrates පමණක් කරගන්න එපා.
Fibre එක ගොඩක් වැදගත්
Vegetables, පලා, pulses, whole grains සහ whole fruits වල fibre තියෙනවා. Fibre digestion එකට හොඳයි සහ meal එකෙන් පස්සේ blood sugar ඉක්මනින් ඉහළ යන එක අඩු කිරීමටත් උදව් වෙන්න පුළුවන්.
MedlinePlus එකත් fruits, vegetables, whole grains, beans සහ lentils වගේ විවිධ ආහාර diabetes-friendly eating pattern එකක වැදගත් කොටසක් ලෙස සඳහන් කරනවා.
අපේ දවල් බත් පිඟානේ එළවළු spoon එකක් දෙකක් විතරක් දාලා බත් ගොඩක් කනවා නම් ඒ balance එක වෙනස් කරන්න.
Fried food සහ bakery food “occasionally” කරගන්න
Rolls, pastries, doughnuts, cakes, biscuits, fried chicken, chips සහ deep-fried snacks නිතර කන pattern එක health එකට හොඳ නැහැ.
මේවා සම්පූර්ණයෙන්ම ජීවිතයෙන් ඉවත් කරන්න අවශ්ය නැහැ. හැබැයි දිනපතා tea-time routine එකක් වෙනුවට occasional food එකක් කරගන්න.
MedlinePlus guidance එකත් fried foods, saturated fat වැඩි foods, sugary foods සහ refined carbohydrate foods අඩු කරන්න කියනවා.
Breakfast skip කරලා රාත්රියේ ගොඩක් කන්න එපා
දවසේ කෑම pattern එකත් වැදගත්.
උදේ කිසිම දෙයක් නොකා, දවල් ඉතා අඩුවෙන් කාලා, රාත්රියේ ලොකු meal එකක් කන habit එක සමහරුන්ට hunger සහ portion control අමාරු කරන්න පුළුවන්.
හැම කෙනාටම exact meal timing එක එක වගේ වෙන්න ඕන නැහැ. හැබැයි regular, balanced meals තියාගැනීම blood glucose management සඳහා ප්රයෝජනවත් බව MedlinePlus සඳහන් කරනවා.
දවසේ Tea Cups ගණනත් බලන්න
“මම sweets කන්නේ නැහැ” කියන කෙනෙක් දවසට tea cups හතරක් බොනවා. හැම cup එකකටම sugar spoon දෙකක්.
එතකොට නොදැනුවත්වම දවසේ added sugar ප්රමාණය වැඩි වෙන්න පුළුවන්.
Sugar ටිකෙන් ටික අඩු කරන්න. Plain tea, unsweetened coffee හෝ sugar නොදා බොන්න පුරුදු වෙන්න.
Young Womenලා PCOS ගැනත් අවධානය දෙන්න
PCOS තියෙන හැම කාන්තාවකටම diabetes හැදෙන්නේ නැහැ. හැබැයි PCOS insulin resistance සහ type 2 diabetes risk වැඩි වීම සමඟ සම්බන්ධ තත්ත්වයක්.
PCOS තියෙනවා නම් බර, physical activity සහ balanced food ගැන අවධානය දීම වැදගත්. Period problems ගැන treatment ගන්නකොට blood sugar risk එක ගැනත් doctor එක්ක කතා කරන්න.
Pregnancy කාලයේ Gestational Diabetes අමතක කරන්න එපා
කලින් diabetes නොතිබුණු කාන්තාවකටත් pregnancy කාලයේ gestational diabetes ඇති වෙන්න පුළුවන්. බොහෝවිට එයට පැහැදිලි symptoms නැති නිසා pregnancy clinic එකෙන් ලබාදෙන screening tests වැදගත්. CDC Gestational Diabetes
Gestational diabetes තිබුණා කියලා අනාගතයේ type 2 diabetes අනිවාර්යයෙන්ම හැදෙන්නේ නැහැ. හැබැයි අවදානම වැඩි වෙන නිසා delivery එකෙන් පස්සෙත් තමන්ගේ health checks සහ lifestyle ගැන අවධානය දීම වැදගත්.
බබා ලැබුණාට පස්සේ තමන්ගේ Health එක අමතක කරන්න එපා
අලුතින් මවක් වුණාම කෑම, නින්ද සහ exercise හැමදේම බබාගේ routine එක වටා යනවා.
ඒත් මවගේ health එකත් වැදගත්. Leftovers කන එක, tea සහ biscuits වලින් meal replace කරන එක හෝ දවස පුරා movement නැතිවීම දිගු කාලීන habit එකක් වෙන්න දෙන්න එපා.
Perfect routine එකක් අවශ්ය නැහැ. පොඩි healthy habits gradually නැවත ගොඩනගන්න.
40 සහ 50 පසු වයසේදී අවදානම ගැන වැඩිපුර හිතන්න
වයස වැඩි වීම type 2 diabetes risk එක වැඩි කරන factors වලින් එකක්. ඒත් “වයස නිසා කරන්න දෙයක් නැහැ” කියලා හිතන්න එපා.
මේ වයසේදී muscle mass අඩු වීම, movement අඩු වීම සහ ශරීර බර වැඩි වීම එකට එකතු වෙන්න පුළුවන්. Walking, strength exercise සහ balanced meals මගින් ශරීරය active තියාගැනීම වැදගත්.
Family history එකක් හෝ වෙනත් risk factors තියෙනවා නම් blood glucose පරීක්ෂණ ගැන doctor එක්ක කතා කරන්න.
“මම මහත නැහැ, ඒ නිසා Diabetes එන්නේ නැහැ” කියන එකත් වැරදියි
Overweight සහ obesity type 2 diabetes සඳහා වැදගත් risk factors. හැබැයි diabetes තියෙන හැම කෙනාම overweight නෙවෙයි.
Family history, genetics, age, pregnancy history සහ වෙනත් metabolic factors බලපාන්න පුළුවන්.
ඒ නිසා body size එක විතරක් බලලා තමන් safe කියලා තීරණය කරන්න එපා.
Family History තියෙනවා නම් තවත් අවධානය දෙන්න
අම්මා, තාත්තා, සහෝදරයෙක් හෝ සහෝදරියක් type 2 diabetes සමඟ ජීවත් වෙනවා නම් ඔබේ risk එක වැඩි වෙන්න පුළුවන්.
Genes අපට වෙනස් කරන්න බැහැ. හැබැයි daily habits වෙනස් කරන්න පුළුවන්.
Family history එක තියෙනවා කියන්නේ “මටත් අනිවාර්යයෙන්ම හැදෙනවා” කියන එක නෙවෙයි. ඒක කලින්ම health ගැන සැලකිලිමත් වෙන්න හේතුවක්.
Exercise කියන්නේ Gym යන එක විතරක් නෙවෙයි
WHO type 2 diabetes අවදානම අඩු කිරීම සඳහා adultsලාට සතියකට අවම වශයෙන් විනාඩි 150ක් moderate physical activity කරන්න කියලා සඳහන් කරනවා. WHO Diabetes
මේක gym එකක්ම වෙන්න අවශ්ය නැහැ. වේගයෙන් ඇවිදීම, cycling, dancing, swimming, garden වැඩ හෝ වෙනත් active movement එකක් වෙන්න පුළුවන්.
වැදගත් වෙන්නේ දවසෙන් දවස දිගු වෙලාවක් වාඩි වෙලා ඉන්න එක අඩු කරලා ශරීරයට regular movement දෙන එක.
Muscle හදාගන්න Exerciseත් වැදගත්
කාන්තාවන් weight loss සඳහා walking විතරක් කරන්න ඕන කියලා හිතනවා. හැබැයි strength exercisesත් වැදගත්.
Muscles glucose භාවිතා කරන tissue එකක්. ඒ නිසා muscle health එක metabolic health එකටත් වැදගත්.
Body-weight squats, wall push-ups, resistance bands හෝ light weights වගේ exercises තමන්ගේ fitness level එකට ගැළපෙන විදිහට කරන්න පුළුවන්.
Sleep සහ Stress එකත් සම්පූර්ණයෙන් ignore කරන්න එපා
Healthy eating සහ exercise තමයි diabetes prevention ගැන strongest lifestyle factors අතර තියෙන්නේ. හැබැයි නින්ද අඩු වීම සහ chronic stress තිබුණාම healthy routine එක maintain කරන්න අමාරු වෙන්න පුළුවන්.
Stress තියෙනකොට sugary snacks වැඩිපුර කනවා, exercise skip කරනවා හෝ නින්ද අඩු වෙනවා නම් ඒ habits ටිකත් බලන්න.
Health එක කියන්නේ food එක විතරක් නෙවෙයි.
Diabetes ලක්ෂණ එනකම් බලාගෙන ඉන්න එපා
Type 2 diabetes සමහර අයට දිගු කාලයක් පැහැදිලි ලක්ෂණ නැතිව තිබෙන්න පුළුවන්.
ලක්ෂණ ඇති වුණොත් අධික පිපාසය, නිතර මුත්රා යාම, tiredness, blurred vision, හොඳ නොවන තුවාල හෝ නොහිතූ විදිහට බර අඩු වීම වගේ දේවල් පේන්න පුළුවන්.
හැබැයි “මට symptoms නැහැ” කියන එක normal blood sugar proof එකක් නෙවෙයි. Risk factors තියෙනවා නම් testing ගැන doctor එක්ක කතා කරන්න.
Diabetes හැදුණොත් ඔබ වැරදි කළා කියන එක නෙවෙයි
මෙයත් වැදගත්.
Diabetes diagnosis එකක් ලැබුණු කෙනෙකුට “ඔයා sugar වැඩියෙන් කාලා”, “exercise කළේ නැහැ” කියලා blame කරන්න හොඳ නැහැ.
Type 2 diabetes development එකට genes, age, family history, body composition සහ lifestyle එකට එකතුවෙන් බලපාන්න පුළුවන්. Type 1 diabetes තවත් වෙනස් condition එකක් වන අතර ඒක diet එකෙන් ඇතිවන රෝගයක් නෙවෙයි.
Awareness එකේ අරමුණ shame කරන එක නෙවෙයි. කලින් හඳුනාගෙන health එක protect කරන එකයි.
Diabetes තියෙනවා නම් බත් සම්පූර්ණයෙන්ම නවත්වන්න ඕනද?
නැහැ. හැම කෙනාටම “බත් කන්න එපා” කියන එක scientific nutrition advice එකක් නෙවෙයි.
Amount එක, rice type එක, meal එකේ අනෙක් foods සහ medicines අනුව plan එක වෙනස් වෙන්න පුළුවන්.
Diabetes තියෙන කෙනෙක් නම් තමන්ගේ blood glucose, medicines සහ lifestyle එක අනුව doctor හෝ registered dietitian කෙනෙක් එක්ක meal plan එක හදාගැනීම වඩා හොඳයි.
“Diabetes Tea”, Herbal Powder සහ Supplements ගැන සැලකිලිමත් වෙන්න
Social media එකේ “සති දෙකෙන් sugar normal”, “insulin නැතුව diabetes cure කරන drink” වගේ claims ගොඩක් දකින්න ලැබෙනවා.
මේ වගේ product එකක් නිසා doctor දුන්න medicines නවත්වන්න එපා. Type 2 diabetes manage කිරීම සඳහා food, physical activity සහ අවශ්ය medicines එකට වැඩ කරනවා.
Natural product එකක් කියලා automatically safe හෝ effective වෙන්නේ නැහැ.
ඔබේ ගෙදරම Diabetes Prevention පටන්ගන්න පුළුවන්
Diabetes Prevention for Women expensive special foods වලින් පටන්ගන්න අවශ්ය නැහැ.
බත් ප්රමාණය ටිකක් අඩු කරලා vegetables සහ protein වැඩි කරන්න. Sweet drinks අඩු කරන්න. Tea එකේ sugar අඩු කරන්න. Fruit juice වෙනුවට whole fruit එකක් කන්න. Fried snacks දිනපතා නොකන්න. දවසට movement ටිකක් වැඩි කරන්න.
මේ පොඩි changes දිගටම කරන එක එක සතියකට strict diet එකක් කරලා නවත්වනවාට වඩා practical.
තරුණ වියේ ඉඳන් 50+ දක්වා එකම වැදගත් පාඩම
20 වයසේදී healthy habits හදාගන්න.
Pregnancy plan කරනකොට health checks කරන්න.
Pregnancy එකේ screening tests miss කරන්න එපා.
බබා ලැබුණාට පස්සේ තමන්ගේ health එක අමතක කරන්න එපා.
40 සහ 50 පසු blood pressure, cholesterol සහ blood sugar ගැන අවධානය දෙන්න.
වයස වෙනස් වුණත් principle එක එකයි: ශරීරයට අවශ්ය දේ නිවැරදි ප්රමාණයෙන් දෙන්න සහ ශරීරය active තියාගන්න.
අවසානයේ – Diabetes ගැන බය වෙන්න නෙවෙයි, කලින්ම දැනුවත් වෙන්න
Diabetes awareness ගැන කතා කරන මේ කාලයේ අපි මතක තියාගන්න ඕන වැදගත්ම දෙයක් තියෙනවා.
Diabetes ගැන හිතන්න diagnosis එකක් ලැබෙනකම් ඉන්න අවශ්ය නැහැ.
තරුණ ගැහැණු ළමයෙක් වුණත්, අලුතින් විවාහ වූ කාන්තාවක් වුණත්, ගැබිනි මවක් වුණත්, දරුවන් ඉන්න අම්මා කෙනෙක් වුණත්, 50 පසු කාන්තාවක් වුණත් තමන්ගේ health එකට අදම අවධානය දෙන්න පුළුවන්.
Diabetes Prevention for Women කියන්නේ “සීනි කන්න එපා” කියන එක වචනයකට සීමා වෙන්නේ නැහැ. Balanced food, හොඳ portions, වැඩි fibre, ප්රමාණවත් protein, regular movement, healthy weight සහ අවශ්ය වෙලාවට blood sugar check කරගැනීම එකට එකතු වීමයි.
Perfect වෙන්න අවශ්ය නැහැ. දවසෙන් දවස තමන්ගේ health එකට හොඳ තීරණ ටිකක් වැඩි කරන්න.
Diabetes හැදුණාට පස්සේ health එක ගැන හිතන්න එපා. Health එක හොඳින් තියෙන අද දවසේ ඉඳන්ම ඒක රැකගන්න.
කාන්තාවන්ගේ සෞඛ්යය, ආහාර සහ දිනපතා wellness ගැන තවත් සරල ලිපි සඳහා Liya.lk වෙත පිවිසෙන්න.



